Nội dung chính
Khai thác lithium tại Salton Sea đang trở thành tâm điểm tranh cãi gay gắt khi hứa hẹn mang lại nguồn lợi 500 tỷ USD nhưng đồng thời gây lo ngại về thảm họa môi trường.
Hồ Salton Sea không chỉ là một địa danh địa lý mà hiện được xem là một trong những trữ lượng lithium lớn nhất hành tinh. Tầm quan trọng của khu vực này lớn đến mức vào năm 2022, Thống đốc California Gavin Newsom đã ví nơi đây như một “Arab Saudi về lithium”. Sự so sánh này không hề cường điệu, bởi trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng toàn cầu, lithium chính là “vàng trắng” – thành phần không thể thay thế để sản xuất pin cho xe điện (EV), điện thoại thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn và đặc biệt là hạ tầng vận hành AI.
“Cú hích” kinh tế cho hạt Imperial: Cơ hội đổi đời hay ảo ảnh?
Đối với hạt Imperial, một trong những khu vực nghèo nhất nước Mỹ, việc phát triển ngành công nghiệp lithium được kỳ vọng là “phao cứu sinh” để phục hồi kinh tế. Theo phân tích từ tổ chức phi lợi nhuận RAND Corporation, các dự án tại đây có thể tạo ra khoảng 1.000 việc làm trong giai đoạn xây dựng và 700 vị trí vận hành dài hạn. Đáng chú ý, mỗi vị trí việc làm trực tiếp có khả năng kéo theo hai công việc gián tiếp trong các ngành dịch vụ, bán lẻ và nhà ở, tạo ra một hệ sinh thái kinh tế sôi động.
Về mặt tài chính, cơ chế thuế của bang California năm 2022 tạo ra một lộ trình phân bổ nguồn thu khá hấp dẫn: mức thuế từ 400-800 USD/tấn lithium khai thác sẽ được chia theo tỷ lệ 80% cho cộng đồng địa phương tại hạt Imperial và 20% cho bang để tái phục hồi môi trường hồ Salton Sea. Ông Ryan Kelley, ủy viên giám sát hạt Imperial, khẳng định nguồn thu này là thiết yếu để nâng cấp hạ tầng cơ sở đang xuống cấp trầm trọng, từ cầu cống cho đến hệ thống xử lý nước thải.
Công nghệ chiết tách trực tiếp (DLE) và những hoài nghi về tính bền vững
Hiện có ba doanh nghiệp đang chạy đua để thương mại hóa việc khai thác tại đây, trong đó Controlled Thermal Resources dự kiến sẽ bắt đầu vận hành quy mô lớn vào năm 2028. Thay vì khai thác đá cứng truyền thống vốn tàn phá địa hình, các công ty này quảng bá công nghệ Chiết tách Lithium Trực tiếp (Direct Lithium Extraction – DLE). Quy trình này bơm nước muối (brine) giàu lithium từ các tầng chứa sâu lên bề mặt, tách lấy kim loại rồi đưa nước trở lại lòng đất.
Tuy nhiên, giới chuyên môn và các nhóm môi trường cảnh báo rằng DLE vẫn là một “canh bạc” khi chưa được chứng minh hiệu quả ở quy mô công nghiệp. Một điểm yếu chí tử mà các nhóm phản đối đưa ra là nhu cầu nước ngọt: một số nghiên cứu cho thấy công nghệ này có thể tiêu tốn lượng nước ngọt gấp đôi so với phương pháp mỏ truyền thống, một điều cực kỳ nguy hiểm tại một khu vực vốn đã khan hiếm nước trầm trọng như hạt Imperial.
Salton Sea: Khi “vùng thảm họa” đối mặt với rủi ro kép
Nỗi sợ hãi của cư dân địa phương không phải không có căn cứ. Salton Sea từ lâu đã được coi là một “vùng thảm họa” sinh thái. Trong nhiều thập kỷ, hồ này là nơi tiếp nhận nước thải nông nghiệp chứa đầy thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. Khi mặt hồ co lại, những bãi bùn độc hại lộ ra, bị nắng nóng làm vỡ thành bụi mịn phát tán vào không khí.
Số liệu từ Cơ quan Đánh giá Nguy cơ Sức khỏe Môi trường California cho thấy một thực trạng đáng báo động: cộng đồng Calipatria gần hồ nằm trong nhóm 1% khu vực có tỷ lệ hen suyễn cao nhất và 8% khu vực có tỷ lệ bệnh tim mạch cao nhất bang. Việc đưa thêm các hoạt động công nghiệp nặng vào khu vực này khiến nhiều người lo ngại về một kịch bản “ô nhiễm chồng ô nhiễm”.
Bài toán cân bằng: Lợi nhuận ngắn hạn hay sinh tồn dài hạn?
Cuộc chiến pháp lý đã nổ ra khi hai tổ chức môi trường là Comité Cívico del Valle và Earthworks đệ đơn kiện để ngăn chặn cấp phép cho các dự án khai thác. Lập luận của họ rất rõ ràng: lợi ích kinh tế không thể đánh đổi bằng sự cạn kiệt nguồn nước và sức khỏe của hàng nghìn cư dân.
Nhìn từ góc độ chuyên gia, đây là một ví dụ điển hình cho “nghịch lý xanh”. Để sản xuất pin cho xe điện nhằm cứu trái đất khỏi biến đổi khí hậu, chúng ta lại có nguy cơ phá hủy một hệ sinh thái địa phương và gây hại cho những cộng đồng yếu thế. Sự thận trọng và minh bạch trong quá trình triển khai, như lời ông Jared Naimark từ Earthworks, là điều kiện tiên quyết nếu California muốn thực sự biến Imperial thành một “Thung lũng Lithium” bền vững thay vì một vùng đất bị khai thác kiệt quệ.
Theo bạn, liệu việc đánh đổi môi trường địa phương để đổi lấy an ninh năng lượng toàn cầu có là lựa chọn chấp nhận được? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới.