Nội dung chính
Việc khai quật mộ gạch cổ Quảng Ninh, gần 2 nghìn năm tuổi, đã hé lộ một quần thể hầm mộ rộng 150 m² với cấu trúc đa gian và hàng loạt hiện vật quý.
Trong quá trình san gạt mặt bằng khu vực liền kề nhà thờ Chạp Khê, phường Vàng Danh, tỉnh Quảng Ninh, nhóm khảo cổ do Bảo tàng Quảng Ninh chủ trì bắt đầu khai quật vào tháng 12/2025. Kết quả sơ bộ cho thấy khu mộ nằm trên một gò đất cao, diện tích khoảng 150 m², đáy mộ sâu khoảng 2,5 m so với mặt đất hiện tại và hướng Bắc lệch Đông khoảng 20°.
Quy mô và cấu trúc khu mộ
Khu mộ được chia thành ba khu vực chính: hai gian tiền thất, một gian trung thất và ba gian hậu thất, trong đó trung thất và hậu thất đều có nhĩ. Các gian và nhĩ được xây dựng bằng gạch nung già hình chữ nhật, mặt ngoài trang trí đa dạng các họa tiết đồng tiền, ô trám, vòng tròn đồng tâm, chữ S và mái cuốn vòm bằng gạch múi bưởi, phản ánh kỹ thuật gạch men cao cấp của thời kỳ I‑II sau Công nguyên.
Bố trí các gian và nhĩ
Mỗi gian được xếp chồng lớp gạch dày, tạo nên không gian nghi lễ phức tạp, cho thấy quan niệm thờ cúng và quan hệ xã hội chặt chẽ của cộng đồng cổ đại trong lưu vực sông Bạch Đằng.
Các hiện vật thu thập được
Nhóm khảo cổ đã khai quật được một bộ sưu tập đa dạng gồm ba nhóm chính:
- Vật liệu kiến trúc: gạch chữ nhật, gạch múi bưởi.
- Gốm đất nung: mô hình nhà, nồi, chén, bát.
- Gốm men: bình, vò, chân đèn.
Đặc biệt, một số viên gạch in nổi mang chữ “Hoàng quân” có kiểu dáng gần giống mẫu gạch tại mộ gạch Vũ Xá (Bảo tàng Hải Phòng), cung cấp bằng chứng quan trọng cho việc trao đổi văn hoá giữa các khu vực ven sông.
Gạch in nổi “Hoàng quân”
Hình ảnh và chữ viết trên các viên gạch này cho thấy sự xuất hiện của các biểu tượng quyền lực và có khả năng liên quan tới các gia tộc địa phương trong thời kỳ đầu của triều đại Đông Hán.
Giá trị lịch sử và hướng nghiên cứu tiếp theo
Loại hình mộ gạch này đã được ghi nhận phổ biến ở lưu vực sông Bạch Đằng, bao gồm các huyện Quảng Yên, Uông Bí, Đông Triều và các khu vực lân cận của Hải Phòng, Hải Dương (Thủy Nguyên, Kinh Môn). Quy mô lớn và cấu trúc đa gian của mộ Chạp Khê cung cấp bằng chứng mạnh mẽ cho vai trò của lưu vực Bạch Đằng như một trung tâm văn hoá, thương mại và định cư mật độ cao vào đầu thời kỳ Công nguyên.
Theo báo cáo sơ bộ, các nhà khảo cổ, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh và chính quyền địa phương đã thống nhất tiếp tục nghiên cứu để làm rõ hơn cấu trúc, quy mô, niên đại và lập hồ sơ khoa học đề xuất xếp hạng di sản quốc gia.
Kế hoạch bảo tồn và phát triển du lịch khảo cổ
Chiến lược ưu tiên hiện nay là bảo tồn tại chỗ, giữ nguyên trạng phần di tích đã xuất lộ và dần quy hoạch khu vực thành công viên khảo cổ. Mô hình này không chỉ bảo vệ di sản mà còn tạo ra không gian giáo dục, thu hút khách tham quan và thúc đẩy phát triển du lịch văn hoá địa phương.