Nội dung chính
Mật mía Lâm Thành – Di sản ẩm thực Tết của Thanh Hóa
Đứng từ xa, một mùi thơm ngào ngạt, dịu ngọt lan tỏa từ làng Lâm Thành khiến bất kỳ ai cũng muốn dừng lại và thưởng thức.
Vượt qua cái rét cuối đông, chúng tôi đã đến khu phố Lâm Thành, xã Kim Tân, tỉnh Thanh Hóa – nơi có làng mật mía nổi tiếng. Khi dừng lại trong làn sương sớm, mùi mật mía ngọt ngào len lỏi vào từng hô hấp, mang lại cảm giác khoan khoái khó tả.
Lịch sử hình thành và phát triển
Ông Nguyễn Văn Quang, chủ lò mật lâu năm, chia sẻ rằng nghề nấu mật mía ở Lâm Thành đã được truyền lại qua nhiều thế hệ. Từ những năm 1980, người dân huyện Thạch Thành bắt đầu trồng mía để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường. Ban đầu, việc ép mía còn dựa vào sức kéo của trâu, tiêu tốn công sức và hiệu quả kinh tế thấp. Đến những năm 1990, một số hộ gia đình đã đầu tư máy ép chạy bằng máy nổ, nhờ đó năng suất tăng đáng kể và hiện nay có gần 20 hộ làm nghề.
Quy trình sản xuất – Từ mía tới giọt mật ngọt lịm
Vụ mía thường diễn ra vào tháng 9 âm lịch, khi người dân thu hoạch mía, các lò mật cũng đồng thời bật máy. Trong dịp Tết, nhu cầu tăng vọt, vì vậy lò mật thường hoạt động liên tục 24 giờ. Theo ông Quang, lò của gia đình có thể ép tới 10 tấn mía mỗi ngày, cho ra khoảng 1 tấn mật – tương đương 1.000 kg. Giá bán mật tại địa phương dao động từ 16.000 – 18.000 đồng/kg.
Quá trình nấu mật là công đoạn quyết định chất lượng. Sau khi ép, nước mía được đưa vào chảo lớn để cô đặc. Chủ lò phải canh lửa, vớt bọt và tạp chất liên tục; nếu quá tay, mật sẽ bị đen và mất giá trị. “Công đoạn này hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm và cảm quan của người thợ,” anh Dương, chủ lò gần nhà ông Quang, giải thích.
Thị trường và giá trị kinh tế
Mật mía Lâm Thành không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn được xuất khẩu sang Nghệ An, Hà Tĩnh và các tỉnh phía Nam. Năm 2024, do ảnh hưởng của mưa bão, chất lượng mía giảm, nhưng thương lái vẫn đặt hàng trước vụ để đảm bảo nguồn cung. Nhờ thương hiệu mạnh, các hộ làm mật đã tạo ra thu nhập trung bình khoảng 30 triệu đồng mỗi hộ mỗi mùa, góp phần cải thiện đời sống và hỗ trợ giáo dục cho con cháu.
Đóng góp xã hội
UBND xã Kim Tân xác nhận rằng nghề nấu mật mía là một nguồn việc làm quan trọng cho địa phương, hiện có hàng chục hộ làm nghề, tạo ra hàng trăm việc làm thời vụ mỗi vụ. Dù công việc không mang lại giàu có, các gia đình vẫn duy trì một mức sống khá giả, nuôi con học hành và góp phần giữ gìn truyền thống văn hoá ẩm thực của vùng.
Phạm Xuân Chinh