Nội dung chính
Khi giá xăng dầu giảm mạnh từ 26-30%, người tiêu dùng kỳ vọng một làn sóng giảm giá hàng hóa, nhưng thực tế nhiều mặt hàng thiết yếu vẫn giữ mức giá cao ngất ngưởng.
Đây là một thực trạng gây bức xúc cho không ít người nội trợ và người lao động. Câu chuyện của chị Phùng Thị Minh Châu (phường Định Công, Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Sau những đợt đi chợ cuối tuần, chị ngán ngẩm nhận ra chỉ có giá xăng là giảm, còn mọi thứ khác từ miếng đậu phụ đến ly cà phê đều “quên” đường đi xuống.
Thực trạng “tăng nhanh, giảm chậm” tại các chợ và hàng quán
Nhìn lại giai đoạn tháng 3, thị trường chứng kiến một cuộc đua tăng giá chóng mặt. Các mặt hàng bình dân nhất cũng không đứng ngoài làn sóng này:
- Thực phẩm tươi sống: Đậu phụ tăng 5.000 đồng/kg, giò chả tăng 10.000-15.000 đồng/kg.
- Đồ ăn sáng: Một đĩa xôi thắp hương tăng 5.000 đồng, nem rán tăng từ 6.000 lên 6.500 đồng/chiếc.
- Dịch vụ ăn uống: Ly cà phê hay cốc nước ép vỉa hè đồng loạt tăng thêm 3.000-5.000 đồng.
- Đặc biệt: Bát phở sáng tại khu vực phường Tương Mai (Hà Nội) tăng từ 35.000 đồng lên 40.000 đồng.
Khi giá tăng, lý do chung mà các tiểu thương đưa ra là “giá xăng tăng, túi nilon tăng nên phải tăng giá bán”. Tuy nhiên, khi giá xăng dầu lao dốc, những lý lẽ này dường như không còn được áp dụng theo chiều ngược lại.
Không chỉ thực phẩm, nhóm trái cây cũng biến động mạnh. Cam sành tăng từ 200.000 lên 300.000 đồng/thùng 18kg; quýt sim tăng vọt từ 25.000 lên 55.000 đồng/kg; dừa xiêm tăng từ 240.000 lên gần 400.000 đồng/thùng 30 quả. Nguyên nhân được cho là sự kết hợp giữa yếu tố mùa vụ và chi phí vận tải leo thang.
Số liệu báo động về chỉ số giá tiêu dùng (CPI)
Theo báo cáo từ Bộ Công Thương, những xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran kể từ cuối tháng 2 đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng phi mã, gây hiệu ứng domino lên vật tư nông nghiệp và vật liệu xây dựng trong nước.
Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy CPI bình quân quý I/2026 tăng 3,51% so với cùng kỳ 2025. Trong đó, các nhóm hàng có mức tăng đáng chú ý bao gồm:
- Nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng: tăng 5,69%.
- Hàng ăn và dịch vụ ăn uống: tăng 4,55%.
- Hàng hóa và dịch vụ khác: tăng 3,68%.
- Giáo dục: tăng 3,21%.
Giải mã nguyên nhân: Tại sao giá hàng hóa không giảm theo xăng dầu?
Xét về số liệu thực tế, từ đầu tháng 3 đến 9/4, giá xăng dầu đã điều chỉnh 13 lần. Cụ thể, dầu diesel giảm 11.819 đồng/lít (26,4%) và xăng RON95 giảm 10.297 đồng/lít (30,4%) so với mức đỉnh.
1. Chi phí đầu vào không chỉ có xăng dầu
Chị Đỗ Thị Hà, chủ một bếp ăn online, chia sẻ rằng việc giảm giá không hề đơn giản. Ngoài xăng, chị phải đối mặt với giá gas neo cao (gần 630.000 đồng/bình), chi phí bao bì tăng gấp đôi và giá nông sản vẫn ở mức đỉnh. Khi các chi phí bổ trợ chưa giảm, việc hạ giá bán sẽ dẫn đến thua lỗ.
2. Tác động lan tỏa của Logistics
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng phân tích rằng dù xăng dầu chỉ chiếm 5-10% giá thành trực tiếp của một tô phở, nhưng tác động lan tỏa thông qua vận chuyển và logistics có thể ảnh hưởng tới 20-30% tổng chi phí. Khi giá xăng giảm, các đơn vị vận tải thường có độ trễ trong việc điều chỉnh cước, dẫn đến giá nguyên liệu đầu vào của hàng quán vẫn ở mức cao.
3. Hiệu ứng “Giá cứng” (Sticky Prices) và Tâm lý thị trường
Trong kinh tế học, hiện tượng giá tăng nhanh nhưng giảm chậm là phổ biến. Chuyên gia Nguyễn Hoàng Dũng nhấn mạnh các yếu tố:
- Tâm lý phòng vệ: Người bán lo ngại giá xăng sẽ tăng trở lại nên không dám điều chỉnh giảm ngay.
- Chi phí vận hành: Thay đổi giá đòi hỏi in ấn lại menu, thông báo khách hàng, gây tốn kém và phiền hà.
- Chi phí cố định: Tiền thuê mặt bằng, nhân công, điện nước thường chỉ tăng chứ không giảm, đóng vai trò như một “lá chắn” giữ giá.
4. Độ trễ của chuỗi cung ứng
Chuyên gia Lê Quốc Phương cho biết giá hàng hóa không thể “nhảy nhót” theo ngày như giá xăng. Có một độ trễ nhất định từ 15 ngày đến 1 tháng do doanh nghiệp phải tiêu thụ hết lô hàng nhập vào thời điểm giá cao trước khi áp dụng mức giá mới từ lô hàng giá rẻ.
Góc nhìn chuyên gia và lời khuyên cho người tiêu dùng
Thực tế, giá bán không chỉ phụ thuộc vào chi phí mà còn dựa trên cung – cầu và giá trị cảm nhận. Khi người tiêu dùng vẫn chấp nhận mức giá mới, áp lực giảm giá lên người bán sẽ rất thấp.
Lời khuyên: Trong bối cảnh biến động, người tiêu dùng nên đa dạng hóa nguồn cung, ưu tiên các sản phẩm địa phương để giảm chi phí vận chuyển và theo dõi sát sao diễn biến thị trường để có kế hoạch chi tiêu hợp lý.
Theo bạn, liệu việc giá hàng hóa “đứng yên” khi xăng giảm có phải là hành vi trục lợi hay chỉ là hệ quả tất yếu của kinh tế thị trường? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận phía dưới!