Nội dung chính
Công nghệ SupTAC mới cho phép loại bỏ protein gây bệnh trong cơ thể sống với độ chính xác không gian và thời gian cao.
Một nhóm nhà khoa học Trung Quốc đã công bố trên tạp chí Cell một phương pháp đột phá, cho phép phân hủy chọn lọc các protein gây bệnh ngay trong mô sống, mở ra triển vọng điều trị đa dạng từ ung thư tới các rối loạn thoái hoá thần kinh.
SupTAC là gì và cơ chế hoạt động
SupTAC (Supramolecular Targeting Chimeras) là một dạng chimera siêu phân tử được thiết kế để “đánh dấu” protein mục tiêu, đưa chúng tới hệ thống ubiquitin‑proteasome nội sinh của tế bào. Khi protein được gắn nhãn ubiquitin, máy móc phân hủy sẽ nhận diện và tiêu hủy chúng một cách nhanh chóng.
Khác biệt so với PROTAC truyền thống
- Độ chính xác thời gian‑không gian: SupTAC có thể được kích hoạt bằng các tín hiệu ngoại vi (như ánh sáng hoặc thuốc điều hòa), cho phép kiểm soát thời điểm và vị trí phân hủy.
- Khả năng nhắm tới protein “khó nhắm”: Nhờ cấu trúc siêu phân tử linh hoạt, SupTAC không phụ thuộc vào các “túi” hoạt động truyền thống, do đó có thể tiếp cận các protein trước đây được coi là “undruggable”.
Tiềm năng lâm sàng và các ứng dụng điều trị
Những thí nghiệm trên chuột, thỏ và thậm chí các loài linh trưởng không phải người đã chứng minh SupTAC có khả năng giảm mức độ protein bệnh một cách ổn định mà không gây ra tác dụng phụ đáng kể.
Ứng dụng trong ung thư
Đối với các protein oncoprotein không có chỗ gắn thuốc, SupTAC có thể “xóa” chúng, làm giảm tốc độ tăng trưởng khối u và tăng độ nhạy cảm với các liệu pháp truyền thống.
Ứng dụng trong bệnh thần kinh
Trong các bệnh như Alzheimer hay Parkinson, các protein tích tụ bất thường (Aβ, tau, α‑synuclein) có thể được loại bỏ trực tiếp trong não, giảm thiểu quá trình thoái hoá tế bào thần kinh.
Thách thức và hướng nghiên cứu tiếp theo
Mặc dù kết quả tiền lâm sàng đầy hứa hẹn, việc tối ưu hoá độ ổn định sinh học của SupTAC, giảm thiểu phản ứng miễn dịch và thiết kế các phương pháp đưa thuốc tới não vẫn là những vấn đề cần giải quyết. Các nhà nghiên cứu đang tập trung vào việc kết hợp SupTAC với các hệ thống đưa thuốc nano để tăng khả năng xuyên qua hàng rào máu‑não.
Như Giáo sư Vương Minh (ICCAS) nhấn mạnh, “Kiểm soát chính xác thời điểm và vị trí phân hủy là chìa khóa để biến công nghệ này thành một công cụ điều trị an toàn và hiệu quả trong thực tế lâm sàng.”