Việc giữ nguyên mô hình Văn phòng đăng ký đất đai (VPĐKĐĐ) cấp tỉnh đang là đề tài nóng hổi trong cộng đồng chuyên môn và người dân.

Bối cảnh tranh cãi chuyển giao thủ tục đất đai sang cấp xã

Gần đây, nhiều ý kiến trái chiều đã nêu ra đề xuất chuyển hơn 700 chi nhánh VPĐKĐĐ về UBND cấp xã, nhằm rút ngắn thời gian và giảm bớt thủ tục cho người dân.

Đề xuất của Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM (Viện IEER)

Vào cuối năm 2025, Viện IEER đề xuất VPĐKĐĐ cấp tỉnh là đầu mối duy nhất tiếp nhận và xử lý mọi vụ việc liên quan đến tài nguyên và đất đai, bao gồm cả việc cấp giấy chứng nhận lần đầu. Theo đề xuất, các UBND xã chỉ giữ lại các nhiệm vụ về giải phóng mặt bằng, giao, cho thuê đất và chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong phạm vi địa bàn xã.

Lợi ích của mô hình VPĐKĐĐ cấp tỉnh

Hiệu quả kinh tế – xã hội

Viện IEER nhấn mạnh rằng, duy trì VPĐKĐĐ cấp tỉnh giúp bảo đảm tính thống nhất, chuẩn hóa dữ liệu tài nguyên quốc gia, đồng thời đáp ứng nhu cầu chuyển đổi số trong quản lý đất đai. Mô hình này đã chứng minh khả năng cung cấp dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu, giảm thiểu sai sót trong việc cấp sổ đỏ và các giấy chứng nhận liên quan.

Chi phí và hạ tầng khi chuyển về cấp xã

Để đưa các chức năng này xuống cấp xã, cần xây dựng hạ tầng công nghệ, tăng biên chế và đào tạo nhân lực cho hơn 3.321 đơn vị hành chính xã. Các ước tính cho thấy chi phí thường niên có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng, một gánh nặng tài chính không nhỏ cho ngân sách địa phương.

Quan điểm của các chuyên gia

Những nhà phân tích ủng hộ chuyển giao cho rằng, việc đưa các thủ tục như cấp sổ đỏ xuống cấp xã sẽ gần gũi hơn với người dân, giảm thời gian chờ đợi. GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng cần tách bạch rõ chức năng: cấp xã chịu trách nhiệm chuẩn bị hồ sơ và cấp giấy chứng nhận lần đầu cho hộ gia đình, trong khi VPĐKĐĐ cấp tỉnh vẫn giữ vai trò xử lý các thủ tục chỉnh lý, đổi sau khi đã cấp giấy chứng nhận.

Ông Võ giải thích rằng, quy mô hành chính hiện nay của một xã tương đương khoảng 1/4 quy mô huyện trước đây, do đó một số công việc có thể chuyển xuống cấp xã mà không ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ.

Cấu trúc và chức năng hiện hành của VPĐKĐĐ

Theo Nghị định hợp nhất hướng dẫn thi hành Luật Đất đai, VPĐKĐĐ là đơn vị thực hiện đăng ký đất đai, trực thuộc cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh và hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập. Các nhiệm vụ chính bao gồm:

• Đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ).
• Đo đạc, chỉnh lý, xây dựng và quản lý bản đồ địa chính.
• Vận hành hệ thống thông tin đất đai toàn tỉnh.
• Cung cấp dịch vụ công về đất đai, bao gồm mua bán, chuyển nhượng, tặng cho và các thủ tục biến động sau khi cấp giấy chứng nhận.

VPĐKĐĐ và các chi nhánh có tư cách pháp nhân, con dấu riêng, mở tài khoản và thực hiện hạch toán theo quyết định của UBND cấp tỉnh, đảm bảo tính độc lập và minh bạch trong quản lý tài chính.

Kết luận: Giữ nguyên mô hình hay chuyển đổi?

Việc duy trì mô hình VPĐKĐĐ cấp tỉnh mang lại lợi thế về chuẩn hóa dữ liệu, giảm chi phí đầu tư hạ tầng và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, nhu cầu “gần dân” vẫn là một yếu tố quan trọng, đòi hỏi cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cấp tỉnh và cấp xã để tối ưu hoá quy trình.

Trong bối cảnh này, giải pháp khả thi nhất có thể là tăng cường hợp tác, chia sẻ dữ liệu giữa VPĐKĐĐ và UBND xã, đồng thời triển khai các trung tâm hỗ trợ kỹ thuật tại địa phương để người dân tiếp cận dịch vụ nhanh chóng mà không phải chịu gánh nặng tài chính lớn.