Ba loại rau dại quanh nhà, ít bị sâu bọ và không cần phun thuốc trừ sâu, đang là “tiên dược” tự nhiên cho sức khỏe nhưng vẫn còn ít người biết tới.

Lá mơ – “ngũ hương đằng” của làng quê

Lá mơ (còn gọi mơ leo, mơ tam thể) là lá của cây mơ, một cây thân thảo leo nhanh, thường mọc dại ở bờ rào, bụi cây. Lá có hình trứng nhọn, mặt trên xanh bóng, mặt dưới nhạt hơn và khi nghiền sẽ tỏa mùi hương đặc trưng, khiến nhiều người chê.

Theo y học cổ truyền, lá mơ có tác dụng thanh lọc, giải độc, làm mát, kích thích tiêu hoá, chống viêm và hỗ trợ lưu thông máu. Thành phần dinh dưỡng bao gồm vitamin C, beta‑carotene và các axit amin thiết yếu như arginine, cystine, tryptophan, valine, tyrosine, threonine, lysine. Ngoài ra, alkaloid trong lá mơ cung cấp khả năng chống oxy hoá mạnh.

Những công dụng thực tiễn khi dùng lá mơ đúng cách:

• Giảm đau dạ dày, hỗ trợ điều trị viêm loãng xương, gai cột sống.
• Giảm các triệu chứng tiêu hoá như khó tiêu, chướng bụng, tiêu chảy.
• Tăng cường miễn dịch nhờ đặc tính sát khuẩn và chống viêm, giúp giảm cảm lạnh, cảm cúm.
• Dùng bã lá mơ đắp lên vết thương hở để cầm máu nhanh chóng.

Để an toàn, nên rửa lá mơ với nước muối loãng và kết hợp ăn cùng thực phẩm giàu protein (thịt bò, thịt dê…) để tránh khó tiêu và giảm nguy cơ gout.

Lá lốt – “vị thuốc” của người nông thôn

Lá lốt (còn gọi lá lốt lông) cũng là một loại rau dại phổ biến quanh các khu vườn, giá rẻ và luôn có sẵn quanh năm. Dù ít người chú ý, lá lốt được xem là vị thuốc quý nhờ chứa nhiều tinh dầu và ancaloit, trong đó beta‑caryophyllene là thành phần chính có tác dụng chống viêm mạnh.

Thành phần dinh dưỡng trong 100 g lá lốt: 39 kcal, protein 4,3 g, chất xơ 2,5 g, canxi 260 mg, photpho 980 mg, sắt 4,1 mg, vitamin C 34 mg. Rễ chứa benzyl acetate; lá và thân chứa alkaloid và beta‑caryophyllene.

Lá lốt có thể:

• Giảm đau lưng, sưng khớp, phù thũng và tê bì chân.
• Hỗ trợ tiêu hoá, giảm mồ hôi tay chân và các chứng lạnh bụng.
• Ngâm chân bằng lá lốt giúp lưu thông khí huyết, cân bằng âm dương, cải thiện giấc ngủ.

Người có chứng nóng gan, nhiệt miệng nặng hoặc viêm dạ dày nên tránh dùng, và không nên tiêu thụ quá 100 g/ngày để tránh khó tiêu, đầy bụng và ợ nóng.

Ngải cứu – “vua” của thảo dược

Ngải cứu không chỉ là gia vị mà còn là một trong những thảo dược “vua” trong y học cổ truyền. Có vị đắng, cay, tính ấm, ngải cứu tác động vào các kinh can, tỳ, thận, giúp tán khí, lưu thông huyết, trừ hàn và giảm đau do lạnh.

Trong y học hiện đại, ngải cứu được chứng minh có tinh dầu khuynh diệp, có khả năng giảm ho, kháng khuẩn, chống dị ứng và ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn và ký sinh trùng.

Ứng dụng thực tiễn:

• Dùng để điều trị các chứng đau lạnh vùng bụng, rối loạn kinh nguyệt, vô sinh do tử cung lạnh.
• Hỗ trợ điều trị bệnh xương khớp, bệnh hô hấp và giảm đau cơ.
• Ngâm chân hoặc nấu nước uống để giảm ho, hỗ trợ giấc ngủ và giảm đau đầu.

Lưu ý: phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu, người bị viêm gan, xơ gan nặng hoặc rối loạn tiêu hoá cấp tính không nên dùng ngải cứu mà không có chỉ định của bác sĩ.