Vụ 42 gốc mai ở Côn Đảo: Làm sao để chứng minh xuất xứ cây cảnh?

Vấn đề chứng minh xuất xứ cây cảnh đang trở thành nỗi lo của nhiều nhà vườn sau vụ việc 42 gốc mai tại Côn Đảo bị xử phạt do thiếu hồ sơ pháp lý hợp lệ.

Sự việc một cá nhân bị tịch thu và xử phạt vì không chứng minh được nguồn gốc của 42 gốc mai vàng đã tạo ra một làn sóng lo ngại trong cộng đồng những người trồng và kinh doanh cây kiểng. Câu hỏi đặt ra là: Liệu mọi cây cảnh trong vườn đều cần giấy tờ, và ranh giới nào phân định giữa một “sản phẩm nông nghiệp” với một “lâm sản trái phép”?

Vụ việc tại Côn Đảo và nỗi lo của các nhà vườn

Tại Côn Đảo, nơi hệ sinh thái rừng tự nhiên sở hữu hơn 1.077 loài thực vật quý hiếm như mai vàng, thiên tuế, bạch lộc, việc bảo tồn là ưu tiên hàng đầu. Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo cho biết tình trạng đào bới, bứng cây rừng về chăm sóc rồi mua bán đang diễn ra phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên.

Trong trường hợp của ông Đ.V.T, dù khẳng định mua cây từ đất liền vận chuyển ra đảo, nhưng việc thiếu bảng kê lâm sản từ chủ vườn hoặc đơn vị cung cấp đã khiến số mai vàng này bị áp quy định là tàng trữ lâm sản không có hồ sơ hợp pháp.

Điều này khiến những người trồng mai lâu năm như ông Lê Hữu Thiện (Phó Giám đốc HTX Hoa mai vàng Bình Lợi) hay ông Nguyễn Văn Sơn (chủ vườn tại Hiệp Bình, TP.HCM) bất ngờ. Bởi lẽ, từ trước đến nay, quy trình gieo trồng, chăm sóc và mua bán cây cảnh tại các vùng chuyên canh hầu như không yêu cầu kê khai hay làm thủ tục truy xuất nguồn gốc phức tạp.

Khi nào cây cảnh bắt buộc phải chứng minh nguồn gốc?

Để hiểu rõ và tránh bị “phạt oan”, người trồng và kinh doanh cây cảnh cần phân biệt rõ ba nhóm đối tượng quản lý sau đây:

1. Cây trồng trong vườn nhà, tự nhân giống

Theo xác nhận từ Chi cục Kiểm lâm TP.HCM và Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, các loại cây như mai vàng trồng trong vườn nhà, tự nhân giống, không thuộc danh mục loài nguy cấp, quý hiếm thì không được coi là lâm sản và không yêu cầu chứng minh nguồn gốc khi lưu giữ tại chỗ.

2. Lâm sản ngoài gỗ và cây rừng tự nhiên

Đây là nhóm đối tượng bị kiểm soát chặt chẽ. Nếu cây cảnh có nguồn gốc từ rừng tự nhiên (như mai rừng, thiên tuế rừng, lan rừng…), khi khai thác, mua bán hoặc chuyển nhượng, người bán bắt buộc phải lập bảng kê lâm sản. Điều này nhằm ngăn chặn hành vi phá rừng và xâm hại đa dạng sinh học.

3. Vận chuyển liên tỉnh hoặc ra các vùng đặc thù (đảo)

Đây chính là “điểm mờ” mà nhiều người dễ mắc sai lầm. Khi vận chuyển cây cảnh liên tỉnh hoặc đưa ra các khu vực như Côn Đảo, người vận chuyển cần mang theo:

• Bảng kê lâm sản (nếu là cây rừng hoặc cây có giá trị cao).
• Hóa đơn, chứng từ mua bán hợp pháp từ nhà vườn.
• Giấy xác nhận của chính quyền địa phương nơi trồng (trong một số trường hợp đặc biệt).

Nếu thiếu các giấy tờ này, cơ quan chức năng có quyền nghi ngờ đây là lâm sản khai thác trái phép từ rừng tự nhiên.

Phân biệt mai rừng và mai nhà: Góc nhìn chuyên gia

Một trong những vấn đề gây tranh cãi là làm sao phân định chính xác cây trồng vườn và cây bứng từ rừng. Theo ông Lê Hữu Thiện, những người làm nghề lâu năm có thể nhận diện qua: dáng cây, kiểu lá, đặc điểm hoa và cấu trúc chậu.

Tuy nhiên, để có căn cứ pháp lý, lực lượng kiểm lâm sử dụng các quy chuẩn kỹ thuật chuyên sâu để định danh loài và đánh giá dấu hiệu khai thác tự nhiên. Do đó, việc tự tin vào khả năng quan sát của cá nhân là không đủ khi làm việc với cơ quan chức năng.

Lời khuyên cho nhà vườn để vận hành an toàn

Để không rơi vào tình cảnh như vụ việc tại Côn Đảo, các chủ vườn và người yêu cây cảnh nên áp dụng các biện pháp quản trị rủi ro sau:

• Lập sổ theo dõi: Ghi chép ngày nhập cây, nguồn gốc mua từ ai, địa chỉ ở đâu.
• Yêu cầu hóa đơn/phiếu xuất kho: Khi mua cây kiểng giá trị cao hoặc cây bon sai, hãy yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ chứng minh nguồn gốc rõ ràng.
• Liên hệ chính quyền địa phương: Nếu sở hữu số lượng cây lớn hoặc giống cây quý, có thể nhờ UBND xã/phường xác nhận tình trạng vườn cây để làm cơ sở pháp lý khi cần vận chuyển.

Insight chuyên gia: Trong bối cảnh pháp luật về lâm nghiệp ngày càng siết chặt để bảo vệ môi trường, việc “quản lý theo thói quen” không còn an toàn. Hãy chuyển sang “quản lý bằng hồ sơ”. Một bảng kê đơn giản nhưng chính xác sẽ là tấm lá chắn pháp lý tốt nhất cho tài sản của bạn.

Bạn đã có đủ giấy tờ cho những gốc cây quý trong vườn nhà mình chưa? Hãy chia sẻ trải nghiệm hoặc thắc mắc của bạn về quy định vận chuyển cây cảnh ở phần bình luận bên dưới!